Ανοικτή Επιστολή προς Πρωθυπουργό και ΥΕΘΑ
κ.κ. Κυριάκο Μητσοτάκη και Νίκο Δένδια
ΘΕΜΑ: Στρατόπεδο Χαϊδαρίου
Κοινοποίηση:
– Κόμματα
– Κυβέρνηση
– Κοινοβούλιο
– Κοινωνικοί και
Επιστημονικοί Φορείς
– Τοπική Αυτοδιοίκηση
– Μέσα Ενημέρωσης
Αξιότιμε Κύριοι ,
Αντικείμενο της επιστολής αυτής είναι η τύχη του xώρου που καταλαμβάνει το Στρατόπεδο Χαϊδαρίου μετά την απομάκρυνση των μονάδων που ακόμη στεγάζονται σ’ αυτό. Θέση του υπογράφοντος είναι πως το φυσικό περιβάλλον στο χώρο πρέπει να αποκατασταθεί ως περιαστικό δάσος.
Αφορμή αποτέλεσαν πρόσφατες ενέργειες και διακηρύξεις οικοδόμησης του.
Ορισμένες σκέψεις και διαπιστώσεις:
- Σημερινή κατάσταση
Από το σύνολο των 3.300 στρεμμάτων που ανακοινώνονται ως έκταση του Στρατοπέδου, μόνο το νότιο τμήμα αυτού (περί τα 400 στρέμματα στα όρια Χαϊδαρίου-Περιστερίου) είναι σχετικά ομαλό, δασωμένο με ώριμα δέντρα (κυρίως πεύκα) και δυνατότητα επέκτασης του δασικού πρασίνου λόγω ύπαρξης εδάφους! Το υπόλοιπο τμήμα είναι διαβρωμένο σε σημαντικό βαθμό, γυμνό όπως και το μεγαλύτερο τμήμα του Ποικίλου Όρους (Βόρειο Αιγάλεω Όρος).
Συνεπώς οποιαδήποτε οικοδόμηση στο κατάφυτο δασικό νότιο τμήμα, θα στερήσει έναν υπάρχοντα πνεύμονα πρασίνου δίπλα στην πόλη και την προοπτική επέκτασής του.
2. Ιστορικό παρεμβάσεων
Στη Δυτική Αττική οι τελευταίες γενναίες προσπάθειες αναδάσωσης στους γύρω ορεινούς όγκους και στο Στρατόπεδο έγιναν το διάστημα ’77 – ’80 μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές που είχαν προηγηθεί ή και εξακολουθούσαν να στερούν δασικό πράσινο (π.χ. Πεντέλη, Βαρυμπόμπη, Αιγάλεω κ.λπ.). Τα τελευταία χρόνια το αναδασωτικό έργο συνεχίστηκε από την Δασική Υπηρεσία και εν μέρει τον ΑΣΔΑ, πρωτοβουλίες πολιτών και δήμων. Παρά και την παρουσία φυσικής αναγέννησης, τα αποτελέσματα παραμένουν ανεπαρκή.
3. Πράσινο και Υγεία
Η αναγκαιότητα του περιαστικού δάσους για την υγεία των πολιτών είναι κοινός τόπος. Η υγεία, των νέων και των μεγαλύτερων συντελεί και στην Εθνική Άμυνα! Η αύξηση πνευμονολογικών και άλλων παθήσεων λόγω υποβάθμισης του περιβάλλοντος καταγράφεται ολοένα και πιο απειλητική. Παρά τις αρνητικές επιπτώσεις των συνθηκών ζωής στη Δυτική (και όχι μόνο) Αθήνα, η παρουσία δασικού πρασίνου στο Στρατόπεδο λειτουργεί ήδη ανακουφιστικά. Η έμμεση αυτή λειτουργία του στρατοπέδου αναγνωρίζεται και εκτιμάται από όλους τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής. Πιθανή καταστροφή του θα αποτελέσει οπισθοδρόμηση. Η έλλειψη άλλου περιαστικού και αστικού πρασίνου στο Περιστέρι, Πετρούπολη και τους γύρω δήμους, είναι γνωστή και εμφανής.
4. Απολογισμός ελεύθερων χώρων
Είκοσι χρόνια μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες και μετά την «αναγκαία» επίθεση με τσιμέντο σε σημαντικούς ελεύθερους χώρους, χρειάζεται να γίνει ένας ψύχραιμος απολογισμός και να εξαχθούν συμπεράσματα για το τι χάθηκε και πως μπορεί να αναπληρωθεί. Ανεξάρτητα από την «αναγκαιότητα» λόγω των υποχρεώσεων της χώρας, η αποτίμηση αυτή θα διευκολύνει τον περιβαλλοντικό σχεδιασμό. Π.χ. το Ολυμπιακό χωριό – εργατικές κατοικίες, στέρησε σημαντική δασική έκταση της Αττικής στους πρόποδες της Πάρνηθας. Αντιστοίχως το ΑΤΤΙΚΟΝ Νοσοκομείο χωροθετήθηκε στη πλέον επιτυχή αναδασωμένη έκταση στα όρια της πόλης κι έτσι χάθηκε κρίσιμος πνεύμονας πρασίνου. Ζωτικός για ασθενείς και περίοικους. Προκύπτει λοιπόν το ερώτημα πως μπορούν να αναπληρωθούν οι παραπάνω και άλλες αντίστοιχες απώλειες. Υπενθυμίζουμε τις χαμένες ευκαιρίες κυρίως στον Ελαιώνα, αλλά και στο Ελληνικό, στο Γουδί κ.λπ.
5. Στρατόπεδα και πολεοδόμηση
Ίσως υπάρχουν παραδείγματα επαρχιακών πόλεων όπου η απομάκρυνση ενός στρατοπέδου να επιτρέπει οικοδόμηση. Όμως η περίπτωση του Στρατοπέδου Χαϊδαρίου είναι διαφορετική. Πρόκειται για μη διαμπερή χώρο στις υπώρειες του Ποικίλου Όρους, του βορειοδυτικού ορίου της Αθήνας. Λειτούργησε ως ανάχωμα στην άναρχη αστικοποίηση που σήμερα ξεκινά από την Κορινθία και φθάνει στη Βοιωτία και την Εύβοια, τα καλοκαίρια δε στις Κυκλάδες. Η διάσωση του χώρου του Στρατοπέδου ως περιαστικού δάσους αποτελεί αναγκαία συνθήκη για την περιβαλλοντική προστασία του Αιγάλεω-Ποικίλου Όρους με ευεργετικές επιδράσεις σε όλη την Δυτική Αττική και το Λεκανοπέδιο (μείωση ακραίων θερμοκρασιών, κατακράτηση σκόνης, αισθητική βελτίωση, άθληση κ.λπ.).
6. Δυνατότητες αποκατάστασης περιβάλλοντος
Στην κατεστραμμένη και πάμπτωχη Ελλάδα μετά την απελευθέρωση, στην Αθήνα επί Βαυαρών, δημιουργήθηκε ο σημερινός Εθνικός Κήπος. Η σημερινή Ελλάδα, που δυσκολεύεται ν’ απορροφήσει κοινοτικούς πόρους, διαθέτει ένα ιδανικό πεδίο για καινοτομικές και παραδοσιακές εφαρμογές αποκατάστασης περιβάλλοντος. Πανεπιστήμια, ιδρύματα, μελετητές μπορούν να ανταποκριθούν στην πρόκληση και να δώσουν λύσεις για την αντιπλημμυρική προστασία, αναδάσωση σε δύσκολο έδαφος κ.λπ. Η χρηματοδότηση τόσο από τρέχοντα προγράμματα όσο και απευθείας από προγράμματα της Ε.Ε. (λόγω ιδιαίτερου χαρακτήρα των αναγκαίων έργων) είναι εφικτή. Απαιτεί όμως πολιτική βούληση. Χρηματοδότηση μπορεί να εξευρεθεί και από ιδιωτικούς πόρους, π.χ. δημιουργία και προβολή ενός προγράμματος που επιτρέπει την ανάληψη μέρους των δαπανών από εταιρείες-χορηγούς που θα «υιοθετήσουν» τμήματα του υπό αναδάσωση χώρου. Η παραπάνω πρόταση συνεπάγεται μακροχρόνια διατήρηση αρκετών θέσεων εργασίας.
7. Προοπτικές αξιοποίησης
Χρήσεις συμβατές με ανάπτυξη δασικού πρασίνου μπορούν να είναι:
* Το μουσείο Εθνικής Αντίστασης στα διατηρητέα κτήρια του στρατοπέδου, χώρου μαρτυρίου επί Ναζιστικής κατοχής.
* Διατήρηση σκοπευτηρίων για άσκηση των στρατιωτικών μονάδων της Αττικής, της αστυνομίας, αθλητών και σε τακτική βάση των Εφέδρων (εφόσον βέβαια κρίνεται αναγκαίο). Ειδικά για την εφεδρεία, το Στρατόπεδο Χαϊδαρίου είναι προσβάσιμο με το μικρότερο κόστος, με αστικό λεωφορείο! Προσοχή στη πυρασφάλεια!!!
* Εγκατάσταση και λειτουργία φυτωρίων (ιδιωτικών, δημοτικών, ή δημόσιων).
* Υπαίθριοι χώροι υποδοχής πληθυσμού σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης π.χ. μετά από σεισμό όπως το 1999.
* Διάθεση μέρους του υπάρχοντος κλειστού οδικού δικτύου για την ασφαλή εκπαίδευση και μετεκπαίδευση οδηγών ή/και την κυκλοφοριακή αγωγή παιδιών.
* Περιβαλλοντική εκπαίδευση μαθητών και επισκεπτών.
* Φιλοξενία των ήδη αναπτυσσόμενων, στην περιοχή και την Ελλάδα γενικότερα, υπαίθριων αθλητικών δραστηριοτήτων (ορεινή ποδηλασία, αναρρίχηση, πεζοπορία, προσανατολισμός, αιωροπτερισμός, μοντελισμός, εκπαίδευση σε χρήση δρόνων κ.λπ.). Οι παραπάνω δραστηριότητες αποτελούν δυναμικό κλάδο της βιομηχανίας ελεύθερου χρόνου και δημιουργούν θέσεις εργασίας όπως άλλωστε και οι προηγούμενες χρήσεις.
Οι προτάσεις αυτές είναι ενδεικτικές και παρατίθενται ως πρόκληση για δημιουργική συζήτηση επί των μελλοντικών χρήσεων.
8. Τοπική Αυτοδιοίκηση. Εμπειρίες και προοπτικές διαχείρισης
Σήμερα, παρότι ο χώρος διεκδικείται ιστορικά από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, καταγράφεται αφωνία. Η αντίδραση για Πάρκο Νεολαίας ή /και Νέας Ζωής θετική, πλην αδικαιολόγητα ανεπαρκής. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα στερείται υπεσχημένων πόρων από την Κεντρική Διοίκηση. Όμως και οι πόροι που φτάνουν σ’ αυτήν δεν αξιοποιούνται επαρκώς και συχνά σπαταλώνται. Π.χ. πεζόδρομοι, πάρκα και πλατείες που ανασκάπτονται και «αναμαρμαρώνονται» με κάθε πρόσφορο χρηματοδοτικό μέσο κλπ. Πάντα με την αρωγή της Κεντρικής Διοίκησης…
Δυστυχώς η «πιεστική ανάγκη απορρόφησης των πόρων» έχει περιθωριοποιήσει τον ουσιαστικό έλεγχο σκοπιμότητας και ωφέλειας. Συχνά τόσο από την Τοπική αλλά και την Κεντρική Διοίκηση προωθούνται προς υλοποίηση έργα περιττά ή έργα δίχως προοπτική συντήρησης. Αναμφίβολα οι εγκρίνουσες αρχές δεν είναι άμοιρες ευθυνών (Αθήνα και Βρυξέλλες). Όμως τα ατοπήματα αδυνατίζουν κυρίως τη θέση της Χώρας και όχι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η Κεντρική Διοίκηση οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες της. Χρειάζεται να υποστηρίξει κριτικά την Τ.Α. για να παίξει τον κρίσιμο ρόλο της. Η πρότασή αυτή αφορά κυρίως την ανάπτυξη δασικού πρασίνου με προοπτική τη βελτίωση του φυσικού περιβάλλοντος, στους προστατευόμενους ορεινούς όγκους του Αιγάλεω και του Ποικίλου. Συνεπώς η συνεργασία κατ’ ελάχιστο με την Δασική Υπηρεσία κρίνεται αναγκαία. Το ΥΠΕΧΩΔΕ (νυν ΥΠΕΝ), που προώθησε διατάξεις προστασίας των ορεινών όγκων με κραυγαλέες εξαιρέσεις, πρέπει επίσης να συμμετάσχει αντί να δαπανά σε ψευδώνυμες μελέτες «προστασίας» με περιεχόμενο πολεοδόμησης! Διακριτός ρόλος στον έλεγχο και στη προσπάθεια αναλογεί και στους πολίτες .
9. Στέγαση και Στρατόπεδο
Η κατασκευή εργατικών κατοικιών προφανώς είναι αναγκαία και αξιέπαινη συνιστώσα της κοινωνικής δράσης του κράτους. Σε καμιά περίπτωση όμως δεν πρέπει να αφεθεί να λειτουργήσει ως «πολιορκητικός κριός» κατά της προοπτικής βελτίωσης των συνθηκών ζωής των ίδιων των εργαζομένων .
Ανεξάρτητα από τις καλές προθέσεις όλων των μερών, η προώθηση του σχετικού εγχειρήματος δημιουργεί ερωτήματα και αντί να ενώνει διχάζει. Ως εναλλακτική λύση, αντί των συνήθως «απομονωμένων» συγκροτημάτων εργατικών κατοικιών, μπορεί να προωθηθεί η υλοποίηση μικρότερης κλίμακας οικιστικών προγραμμάτων, διάσπαρτων στον οικιστικό ιστό και καλύτερα κατανεμημένων.
Κύριε Πρωθυπουργέ, Κύριε Υπουργέ
Καλείσθε εσείς και η Κυβέρνηση να πάρετε μια γενναία απόφαση αποκρούοντας την αστικοποίηση του χώρου, έχοντας στο νου και την φράση που αποδίδεται στον Τσαρούχη, ότι ευεργέτης στις μέρες μας δεν είναι αυτός που προσφέρει οικοδομήματα αλλά αυτός που γκρεμίζει και δίνει ελεύθερο χώρο. Πόσο περισσότερο όταν πρόκειται για δασική έκταση.
Υπερβαίνοντας ιδιοκτησιακές αντιλήψεις, σκεπτόμενοι όλους τους Έλληνες, Αθηναίους και μη, στους οποίους ανήκε και πρέπει να ανήκει ο χώρος, θα αποδώσετε ένα δάσος στους πολλούς, ένα μεσογειακό Central (όχι και τόσο!) Park για τις ανάγκες της μεγαλούπολης στην οποία ζούμε.
Ανεξάρτητα από την τελική έκβαση, μετά την απομάκρυνση των στρατιωτικών μονάδων θα απαιτηθεί φύλαξη και πυροπροστασία του χώρου.
Με τιμή
Κίμων Ε. Φουντούλης
